Kapitalisme in die VSA 1900-1940
Hoe die wereld se grootste kapitalistiese ekonomie deur die 1920's gebrul het, in 1929 ineengestort het, en deur die New Deal herbou is.
Speaker notes
Raam die eenheid as 'n gevallestudie van kapitalisme as 'n ekonomiese stelsel: hoe dit vinnige groei voortbring, waarom dit kan ineenstort, en hoe regerings reageer. Die twee drade is (1) die vrye-mark-oplewing van die 1920's en die swakhede daarvan, en (2) die ineenstorting van 1929 en Roosevelt se New Deal-reaksie. Wys vooruit dat hierdie geskiedenis ook deur goud en wereldhandel met Suid-Afrika verbind was.
Wat is kapitalisme?
'n Ekonomiese stelsel gebou op private eienaarskap, wins en markmededinging.
Onder kapitalisme word besighede en eiendom privaat besit, nie deur die staat nie. Eienaars bele geld (kapitaal) om goedere of dienste te maak, verkoop dit vir 'n wins, en herbele om te groei. Pryse word bepaal deur vraag en aanbod in 'n mededingende mark.
- Laissez-faire: die oortuiging dat die regering so min moontlik in die ekonomie moet inmeng.
- Vrye mark: kopers en verkopers maak hul eie keuses met beperkte regulering.
- Aandele en die aandelemark: mense koop klein dele van 'n maatskappy, in die hoop dat die waarde daarvan styg.
Speaker notes
Definieer terme presies, want die res van die eenheid gebruik hulle voortdurend. Stel kapitalisme kortliks teenoor kommunisme (staatseienaarskap, sentrale beplanning) wat leerders in die Rusland-onderwerp teekom. Beklemtoon dat die dominante beleid in die 1920's se VSA laissez-faire was: Republikeinse regerings het geglo die mark sal homself reguleer - 'n idee wat die Groot Depressie later sou uitdaag.
Die opkoms van industriele kapitalisme
Teen 1900 het die VSA die wereld se voorste industriele ekonomie geword.
Ryk natuurlike hulpbronne, 'n groeiende bevolking gevoed deur immigrasie, en nuwe tegnologie het die VSA 'n industriele reus gemaak. Magtige groot besighede en monopoliee - in staal, olie en spoorwee - het hele nywerhede oorheers en 'n klein aantal eienaars ontsettend ryk gemaak.
- Massaproduksie: Henry Ford se bewegende monteerbaan (vanaf 1913) het goedere goedkoper en vinniger gemaak.
- Ford se Model T-motor het motorbesit binne bereik van gewone gesinne gebring.
- Hoer lone in sommige fabrieke, soos Ford se $5-dag, het gehelp dat werkers ook verbruikers word.
Speaker notes
Verduidelik die belangrikheid van massaproduksie: die monteerbaan het werk in eenvoudige herhaalde take opgebreek, wat koste dramaties verlaag het. Dit het pryse laat daal, uitset laat styg en, in Ford se geval, lone hoog genoeg betaal sodat werkers die produkte kon koop wat hulle gemaak het - 'n deugsame kringloop van verbruik in die hart van die 1920's se voorspoed. Let op die keersy: monopoliee het rykdom en mag gekonsentreer.
Die ekonomiese oplewing van die 1920's
Na die Eerste Wereldoorlog het die VSA 'n dekade van vinnige groei en stygende verbruikersbesteding geniet.
Die 1920's het bekend geword as die Brullende Twintigs (Roaring Twenties). Fabrieke het motors, radio's, telefone, yskaste en ander verbruikersgoedere uitgestort. Advertensies en maklike krediet (huurkoop, of 'koop nou, betaal later') het mense aangemoedig om te spandeer, terwyl bioskoop, jazz en nuwe modes die alledaagse kultuur verander het.
- Motorbesit het die hoogte ingeskiet en staal, rubber, glas, olie en padbou 'n hupstoot gegee.
- Elektriese goedere en massa-advertensies het 'n moderne verbruikersamelewing geskep.
- Republikeinse regerings het belasting laag gehou, regulering besnoei en tariewe op invoere verhoog.
Speaker notes
Bring die oplewing tot lewe met alledaagse besonderhede, maar hou die analitiese draad vas: voorspoed het op massaverbruik berus wat deur krediet aangevuur is. Vra leerders wat verkeerd kan gaan as mense swaar leen om goedere te koop. Let op dat die oplewing werklik was, maar op sommige brose fondamente gebou is - 'n punt wat die volgende skyfies verder ontwikkel. Hoe tariewe (bv. Fordney-McCumber, 1922) het die Amerikaanse nywerheid beskerm, maar die wereldhandel benadeel.
Waarom het die ekonomie geblom?
Verskeie kragte het saamgewerk om die groei van die 1920's aan te dryf.
Massaproduksie
Monteerbane het koste verlaag en die mark oorstroom met goedkoop, begeerlike goedere.
Maklike krediet
Huurkoop het gewone mense toegelaat om duur goedere op paaiemente te koop.
Vertroue en beleid
Lae belasting, min regulering en stygende aandeelpryse het besteding en belegging aangemoedig.
Speaker notes
Gebruik hierdie drie kaarte as 'n analitiese raamwerk eerder as 'n lys om te memoriseer. Dwing leerders om die verbande te sien: massaproduksie het massaverbruik nodig; massaverbruik is deur krediet en vertroue gestut. Toe vertroue in 1929 ineengestort het, kon elkeen van hierdie sterkpunte 'n swakpunt word. Dit stel die oorsake van die Depressie op.
Spekulasie op die aandelemark
Stygende aandeelpryse het miljoene verlei om op aandele te dobbel - dikwels met geleende geld.
Namate aandeelpryse aanhou klim het, het gewone mense gejaag om te bele, in die hoop om later teen 'n wins te verkoop - 'n praktyk genaamd spekulasie. Baie het aandele 'op die marge' gekoop, en net 'n klein deel van die prys betaal en die res geleen. Dit het gewerk terwyl pryse gestyg het, maar dit het beteken die mark was op 'n berg skuld gebou.
- Aandeelpryse het baie vinniger gestyg as die werklike waarde van maatskappye.
- Koop op marge het beteken dat 'n klein prysdaling 'n belegger kon uitwis.
- Teen 1929 het die mark gevaarlik oorverhit geraak - 'n spekulatiewe borrel.
Speaker notes
Verduidelik die begrip van 'n borrel duidelik: pryse het van die werklike verdienste van maatskappye losgeraak omdat almal aanvaar het dit sal aanhou styg. Koop op marge het beide winste en verliese vergroot. Dit is 'n klassieke swakheid van ongereguleerde kapitalisme en 'n sentrale oorsaak van die ineenstorting. Vra: wat gebeur met margekopers as pryse skielik val?
Wenners en verloorders van die oplewing
Die oplewing van die 1920's het diep ongelykheid en swakhede onder die oppervlak weggesteek.
Speaker notes
Hierdie skyfie voeg noodsaaklike nuanse by: die 'Brullende Twintigs' het nie vir almal gebrul nie. Ooproduksie in die landbou het plaaspryse die hele dekade laat daal en boere lank voor 1929 in skuld gelaat. Rykdom was baie ongelyk verdeel, so die vraag na goedere het van 'n smal groep en van krediet afgehang. Hierdie strukturele swakheid help verklaar waarom 'n aandelemark-ineenstorting die hele ekonomie in 'n depressie kon stort.
Van oplewing tot ineenstorting, 1913-1938
- 1913 Ford stel die bewegende monteerbaan bekend
- 1920s Die Brullende Twintigs se verbruikersoplewing
- 1929 Wall Street-ineenstorting (Oktober)
- 1930-32 Groot Depressie verdiep; massawerkloosheid
- 1932 Franklin D. Roosevelt as president verkies
- 1933 New Deal begin - die 'Eerste Honderd Dae'
- 1935 Tweede New Deal: Maatskaplike Sekerheid, Wagner-wet
Speaker notes
Gebruik die tydlyn om die vorm van die verhaal saam te vat voor die gedetailleerde ineenstortings- en herstelskyfies: 'n lang oplewing, 'n skielike ineenstorting, 'n verdiepende depressie, en dan 'n politieke verandering (Roosevelt) wat regeringsingryping gebring het. Vra leerders om op te let hoe vinnig vertroue in krisis verander het - ongeveer 'n dekade van oplewing binne weke ongedaan gemaak.
Die Wall Street-ineenstorting
Laat in Oktober 1929 het aandeelpryse ineengestort en fortuine byna oornag uitgewis.
Vertroue het gekraak en beleggers het gejaag om te verkoop voordat pryse verder val. Op Swart Donderdag (24 Oktober 1929) en veral Swart Dinsdag (29 Oktober 1929) is miljoene aandele gestort en pryse het ineengestort. Margekopers kon nie hul lenings terugbetaal nie, en banke wat die geld geleen het, het begin faal.
- Die waarde van aandele het so ver geval dat baie byna waardeloos geword het.
- Paniekverkope het op sigself gevoed namate almal gelyktydig probeer uitkom het.
- Die ineenstorting het spaargeld, krediet en vertroue oor die hele ekonomie vernietig.
Speaker notes
Maak duidelik dat die ineenstorting 'n sneller was, nie die enigste oorsaak van die Depressie nie. Dit het die onderliggende swakhede blootgele en vergroot: ooproduksie, ongelyke rykdom, roekelose spekulasie en brose banke. Verduidelik die domino-effek - dalende aandele het margekopers geruineer, wat nie banke kon terugbetaal nie, wat toe ineengestort het en gewone spaarders uitgewis het wat niks met die aandelemark te doen gehad het nie.
Die Groot Depressie
Die ineenstorting het in die diepste ekonomiese krisis in die moderne geskiedenis uitgekring.
Namate banke gefaal het en vertroue verdwyn het, het besteding opgedroog. Fabrieke het produksie besnoei en werkers afgedank; werklose mense kon nie goedere koop nie, so nog meer fabrieke het gesluit - 'n afwaartse spiraal. Teen 1933 was ongeveer een uit elke vier Amerikaanse werkers werkloos, en plakkerskampe met die bynaam 'Hoovervilles' het in baie stede verskyn.
- Duisende banke het ineengestort en gesinne se spaargeld uitgewis.
- Plaaspryse het so laag geval dat oeste laat verrot is terwyl mense honger gely het.
- Hoe Amerikaanse tariewe en dalende handel het die Depressie oor die wereld versprei.
Speaker notes
Beklemtoon die menslike skaal van die krisis en die begrip van 'n deflasionere spiraal: werkloosheid het die vraag verminder, wat produksie verminder het, wat werkloosheid verhoog het. Verduidelik waarom dit wereldwyd geword het - die VSA was sentraal tot wereldhandel en -finansies, en hoe tariewe plus ineenstortende Amerikaanse uitlenings het ander ekonomiee verwurg. Dit is 'n sleutelvoorbeeld van 'n 'krisis van kapitalisme'. Let op dat syfers by benadering is en van bron tot bron verskil. [SME] Bevestig asseblief die werkloosheid- en bankfaling-syfers wat vir CAPS verkies word.
Die New Deal: die 'Drie R's'
Roosevelt het laissez-faire verwerp en regeringsmag gebruik om die Depressie te beveg.
Verligting (Relief)
Noodhulp vir die armes en werkloses - kos, werkkampe en openbare werk.
Herstel (Recovery)
Herbegin nywerheid en boerdery deur besteding, lenings en prysondersteuning.
Hervorming (Reform)
Verander die reels - reguleer banke en die aandelemark sodat dit nie weer kan gebeur nie.
Speaker notes
Verduidelik die groot idee: Roosevelt (verkies in 1932, ingehuldig in Maart 1933) het met laissez-faire gebreek en aangevoer dat die regering aktief moet ingryp om kapitalisme te red. Sy radio-'kaggelpraatjies' (fireside chats) het vertroue herbou. Die 'Drie R's' - Relief, Recovery, Reform (Verligting, Herstel, Hervorming) - gee leerders 'n duidelike raamwerk om die New Deal in die volgende skyfie te evalueer.
Die 'alfabet-agentskappe' - en die argumente
'n Golf nuwe regeringsagentskappe het die New Deal in werking gestel - maar dit het menings verdeel.
In die 'Eerste Honderd Dae' en daarna het Roosevelt agentskappe geskep wat aan hul letters bekend was: die CCC (werk in bewaring), die TVA (damme en elektrisiteit), die AAA (hulp aan boere) en die WPA (openbare werke). Die Social Security Act (Maatskaplike Sekerheidswet, 1935) het pensioene en werkloosheidsondersteuning ingestel.
Die enigste ding wat ons hoef te vrees, is vrees self. Franklin D. Roosevelt, intreerede, 1933
- Kritici aan die regterkant het gese dit gee die regering te veel mag en kos te veel.
- Kritici aan die linkerkant het gese dit doen te min vir die heel armstes.
- Die meeste historici stem saam dat volle herstel eers met die Tweede Wereldoorlog gekom het, maar die New Deal het kapitalisme gered en die staat hervorm.
Speaker notes
Moedig gebalanseerde evaluering aan - 'n kern-FET-vaardigheid. Die New Deal het lyding verminder, werk geskep en geloof in die stelsel herstel, en die bank- en aandelemarkhervormings (soos bankdeposito-versekering en markregulering) het dekades lank geduur. Maar werkloosheid het hoog gebly tot oorlogsbesteding, en die Hooggeregshof het sommige maatreels ongeldig verklaar (NRA in 1935, AAA in 1936). Raam die sleuteldebat: het die New Deal te ver gegaan, of nie ver genoeg nie?
Hoe die Depressie Suid-Afrika bereik het
As 'n handeldrywende, goudproduserende land kon Suid-Afrika nie die wereldkrisis vryspring nie.
Dalende wereldhandel en pryse het Suid-Afrika hard getref, en 'n ernstige droogte het die pyn vir boere verdiep. Die regering het aanvanklik op die goudstandaard gebly, wat die geldeenheid duur gehou en die insinking vererger het, totdat dit die goudstandaard aan die einde van 1932 verlaat het. Die goudprys het toe gestyg, wat die myne 'n hupstoot gegee en die ekonomie gehelp herstel het.
- Wit en swart boere is eweneens van die land afgedryf, wat verstedeliking versnel het.
- Die verlating van die goudstandaard het die noodsaaklike goudmynbedryf laat herleef.
- Die krisis het gehelp om Hertzog en Smuts in die 1934 'Smelting'-regering (Fusion) in te dryf.
Speaker notes
Verbind hierdie wereldgeskiedenis-onderwerp met leerders se eie land. Die Depressie is 'n sterk voorbeeld van globale ekonomiese onderlinge afhanklikheid. Hou die vlak toepaslik: die sleutelidees is dat Suid-Afrika deur dalende handel en droogte gely het, en dat die verlating van die goudstandaard laat in 1932 die goudprys verhoog en herstel bevorder het, wat in die politiek van die 1934 Smelting-regering (Fusion) ingevloei het. [SME] Bevestig asseblief hoeveel Suid-Afrikaanse ekonomiese en politieke besonderhede die CAPS-onderwerp hier verwag.
Wat ons geleer het - en hersieningsvrae
Kapitalisme het skouspelagtige groei aangedryf, 'n verwoestende ineenstorting voortgebring, en is deur staatsingryping hervorm.
Die VSA se vrye-mark-oplewing van die 1920's het op massaproduksie, krediet en vertroue berus, maar ook op ongelykheid en roekelose spekulasie. Die ineenstorting van 1929 het die Groot Depressie ontketen, en Roosevelt se New Deal het suiwer laissez-faire met aktiewe regering vervang - 'n keerpunt in hoe moderne state hul ekonomiee bestuur.
Q. Verduidelik hoe massaproduksie en maklike krediet gehelp het om beide die oplewing en die ineenstorting van die 1920's te veroorsaak. (6 marks)
Q. Waarom het die Wall Street-ineenstorting van 1929 tot die Groot Depressie gelei? Verwys na ten minste drie oorsake. (8 marks)
Q. 'Die New Deal het die Amerikaanse kapitalisme gered.' Stem jy saam? Gee redes vir en teen. (10 marks)
Speaker notes
Sluit af deur terug te keer na die groot vraag van die eenheid: wat is die sterk- en swakpunte van kapitalisme as 'n ekonomiese stelsel? Die drie vrae weerspieel CAPS se bron-gebaseerde en uitgebreide-skryf-style, met puntetoekennings wat in moeilikheidsgraad styg. Moedig gebalanseerde, bewysgebaseerde argument in die finale opstel-tipe vraag aan. Hierdie onderwerp skakel ook vorentoe na die 'krisis van kapitalisme' wat die opkoms van fascisme en Nazisme gevoed het.
- Grade
- Grade 11
- Subject
- History
- CAPS topic
- Capitalism in the USA 1900-1940
- Resource type
- Presentation