Afrika Borwa ya Kgethollo (Apartheid), bo-1940 go bo-1960: Go Agwa, Kganetšo le Kgatelelo

Histori ya Mphato wa 11 - Kgato ya FET

Go agwa ga kgethollo (apartheid) bjalo ka tshepedišo, le mengwaga ye masome a mabedi ya kganetšo le kgatelelo yeo e tšwelego pele go tloga dikgethong tša 1948 go fihla Tshekong ya Rivonia ya 1963-64.

Speaker notes

Thoma ka go beakanya potšišo ya tshekatsheko ya yuniti: kgethollo (apartheid) e be e se fela kgethologanyo ya maikutlo eupša e le tshepedišo ye e agilwego ka boomo ka molao ka morago ga 1948. Šupa ditlhale tše tharo - go agwa ga tshepedišo (molao), kganetšo ya yona, le kgatelelo ye e golago ya mmuso - gomme o hlaloše gore yuniti e phethwa ka Tsheko ya Rivonia, nako yeo mmuso o tswaletšego baetapele ba mokgatlo wa tokologo kgolegong gomme wa ba raka go ya bothibelelong le ka tlase ga lefase (sephiring).

Go tšwela pele le phetogo

Kgethollo (apartheid) ga se ya tšwelela feela e se na motheo - e beakantše ka tshepedišo gomme ya tiiša mengwaga ye mentši ya kgethologanyo yeo e bego e šetše e le gona.

Go fihla ka bo-1940 Afrika Borwa e be e šetše e aroganywe ka mo go tseneletšego. Molao wa Naga wa Batho ba Baso wa 1913 (Natives Land Act) o beetše bathobasweu ba bannyane mo e ka bago 87% ya naga, melao ya dipasa (pass laws) e laola go sepela ga banna ba bathobaso, gomme molabo wa mmala (colour bar) o beela bašomi ba bathobaso mešomo ya go se na bokgoni feela. Seo se fetogilego ka morago ga 1948 e be e le bogolo, tlhomagano le maikemišetšo a kgethologanyo.

Kgethologanyo ka fase ga mebušo ya pele e be e le ye kgolo eupša e se ya lekana ebile e sa felela.
Go hudugela metseng ka lebelo ga bašomi ba bathobaso nakong ya ntwa go tšhošitše balaodi ba bathobasweu.
Bosetšhaba bja Maafrikanere le 'dikgopolo tša morafe' tša maaka a saense di file kgethollo (apartheid) kgopolotheo ya yona.

Speaker notes

Gatelela kgopolo ya CAPS ya go tšwela pele le phetogo. Baithuti ba swanetše go kgona go ngangišana ka bobedi gore kgethollo (apartheid) e agile godimo ga kgethologanyo ya kgale LE gore 1948 e swaile phapogo ya maemo - lenaneo le le feletšego la go hlama setšhaba ka moka ka morafe. Kgokaganya le sehlogo sa Mphato wa 11 sa 'Dikgopolo tša morafe mafelelong a lekgolo la bo-19 le la bo-20 la mengwaga' go hlaloša gore kgopolotheo ya kgethollo e tšwa kae.

Ntlha ya phetogo - 26 Mopitlo 1948

National Party e hweditše maatla ka tshepišo ye e lego molaleng ya kgethollo (apartheid).

National Party (NP) ka fase ga D.F. Malan, ka selekane le Afrikaner Party, e ile ya fenya United Party ya Jan Smuts. Lenaneo la yona la dikgetho tša 1948 (Sauer Report) le be le nyaka karoganyo ye e feletšego ya morafe. Sa bohlokwa, NP e hweditše bontši bja ditulo mola e hweditše dibouto tše nnyane go feta United Party, ka gobane dikhonstityensi tša magaeng di be di elwa boima kudu.

Ke bathobasweu feela bao ba bego ba ka tšea karolo; bontši bja bathobaso bo be bo se na bouto.
'Apartheid' (Seafrikanse sa 'go aroganwa') e ile ya ba pholisi ya semmušo ya mmuso.
NP e ile gomme ya fetola kgopolotheo ya yona ya ba ketane ya melao go tloga ka 1949 go ya pele.

Speaker notes

Ye ke tiragalo ye bohlokwa ya yuniti. Ntšha bothata bja go ba semolao (legitimacy) bakeng sa tshekatsheko: mmuso wo o agilego tshepedišo ye e ganetšago bontši ditokelo ka boona o ile wa hwetša maatla ka bouto ya bonnyane bja bathobasweu, dikgethong tšeo bontši bja Maafrika-Borwa bo bego bo sa kgone go tsena go tšona. Sekgoba seo magareng ga maatla a a bolelwago le tumelelo ya nnete se phatša nako ka moka ya kgethollo (apartheid).

Kamoo tshepedišo e bego e šoma ka gona

Bo-rahistori ba fapanya kgethollo ye 'nnyane' (petty apartheid, kgethologanyo ya ka mehla) le kgethollo ye 'kgolo' (grand apartheid, karoganyo ya naga ka magae a semorafe/homelands).

Hlopha

Bea motho yo mongwe le yo mongwe ka sehlopheng sa morafe se se molaong bjalo ka motheo wa melao ka moka ye mengwe.

Arola

Arola bodulo, lenyalo, sekolo, ditirelo le, mafelelong, boagi ka morafe.

Laola

Homotša, thibela, swara le go sekiša mang le mang yo a phephetšago tshepedišo.

Speaker notes

Fa baithuti sehlako se sa madiri a mararo (hlopha - arola - laola) e le gore Melao ye mentši ye e latelago e kwešišwe bjalo ka dikarolo tša moralo o tee go e na le lelokelelo la go swanetšego go tswarwa ka hlogo. Tsebiša phapano ya kgethollo ye nnyane/ye kgolo bjale; o tla boela go kgethollo ye kgolo slaeteng ya Bantustans. Kgopela baithuti go arola molao o mongwe le o mongwe wo o latelago ka o mongwe wa mešomo ye meraro.

Hlopha le go arola - 1949-1950

Magareng ga 1949 le 1950 mmuso o ile wa aga lerapo la molao la kgethollo (apartheid).

Prohibition of Mixed Marriages Act, No. 55 of 1949 - o thibetše lenyalo magareng ga merafe.
Immorality Amendment Act, No. 21 of 1950 - o dirile gore dikamano tša thobalano magareng ga merafe e be bosenyi.
Population Registration Act, No. 30 of 1950 - o hlophile motho yo mongwe le yo mongwe bjalo ka Mosweu, Mokhalatha goba Native (Moindia/Moasia o okeditšwe bjalo ka sehlopha se se ikgethilego), senotlelo se segolo sa molao o mongwe le o mongwe.
Group Areas Act, No. 41 of 1950 - o aroganya metse ka mafelo a merafe, o dumelela dihudugo tša kgapeletšo tša bontši tša go swana le Sophiatown le District Six.

Speaker notes

Maemong a FET, feta go bitša Melao feela go ya go hlaloša kamoo e bego e tswalane ka gona. Kahlopho (Act 30) e swanetše go tla pele ka gobane e beile gore molao o mongwe le o mongwe o šoma go mang. Ela hloko go fihlelela ga mmuso mo go tseneletšego - Act 55 le 21 di be di laola lenyalo le thobalano - le go amogwa ga dithoto ka Group Areas. [SME] Netefatša dinomoro le mengwaga ya Melao kgahlanong le sehlogo sa SAHO sa apartheid-legislation pele ga tšweletšo; matšatši a 1949-1950 a tsebega gabotse eupša go bala dinomoro go a lokela.

Kgethollo ye kgolo (grand apartheid) - 1951 le 1959

Mmuso o lekile go hlalosa lefsa Maafrika-Borwa a bathobaso bjalo ka baagi ba 'magae a semorafe' (homelands) a a aroganego go e na le ba Afrika Borwa.

Kgethollo ye kgolo (grand apartheid) e be e ikemišeditše go arola naga ka mafelo. Bantu Authorities Act, No. 68 of 1951 o hlomile balaodi ba merafe mafelong a a beetšwego (reserves), gomme Promotion of Bantu Self-Government Act, No. 46 of 1959 - o kgoromeditšwe ke Verwoerd - o hlophile Maafrika ka 'diyuniti tša bosetšhaba' tša merafe ye e aroganego tšeo go bego go thwe di tla ba magae a a ipušago.

Maikemišetšo a nako ye telele e be e le go ganetša Maafrika boagi bja Afrika Borwa e tee.
Magae a semorafe a be a swere karolwana ya naga gomme a hloka bokgoni bja ekonomi.
Dikgošana di ile tša tsenywa mokgatlong, tša arola ditšhaba gomme tša fokotša kganetšo.

Speaker notes

Ye ke slaete ye e boima kudu ka tshekatsheko - kgonthišetša gore baithuti ba kwešiša gore kgethollo ye kgolo e be e le ka boagi, e sego feela mo batho ba bego ba dula gona. Ka go abela Maafrika magaeng a semorafe, mmuso o be o ikemišeditše go ba amoga tokelo efe le efe ya ditokelo tša dipolitiki mo go 87% ya Afrika Borwa ye e beetšwego bathobasweu. Se se fetoga motheo wa Bantustans tša 'boipušo' tša bo-1970. [SME] Dipalopalo tša karoganyo ya naga ya 87%/13% ke tša tlwaelo eupša netefatša tlhalošo.

Laola - mmuso wa tšhireletšo

Gammogo le karoganyo, mmuso o ile wa aga metšhene ya molao ya go pšhatla kganetšo.

Suppression of Communism Act, No. 44 of 1950 o hlalositše 'bokomonisi' ka bophara mo o bego o ka šomišwa kgahlanong le mongwe le mongwe wa moganetši - o thibela batho, o thibela go sepela ga bona gomme o ba homotša ntle le tsheko. Go phatša mathomo a bo-1960 se se ile sa tiišwa ke Sabotage Act (General Law Amendment Act, 1962) le melao ya go tswalelwa-ntle-le-tsheko (temana ya go tswalelwa matšatši a 90 ya 1963).

'Go thibelwa' le 'go ngwadišwa lenaneong' di ile tša homotša baetapele ntle le tsheko ya kgoro ya tsheko.
Ditlhalošo tše di sa kwagalego di ile tša dumelela mmuso go lebiša bomanyunyane, ba liberale le baetapele ba dikereke.
Go tswalelwa ntle le tsheko go ile gwa tloša tšhireletšo ya motheo ya molao ya batšeakarolo ba kganetšo.

Speaker notes

Beakanya se go dikologa pušo ya molao (rule of law): melao ya tšhireletšo ya kgethollo (apartheid) e otlile batho ntle le tsheko ye e lokilego gomme ya dira ditlhalošo tše di sa kwagalego, tše kgolo motheo wa go sekiša. Melao ya 1962 le 1963 e tla morago ganyenyane go feta molao wa motheo eupša e wela mo ka gobane e bontšha mmuso o oketša dibetša tša wona tša molao ge kganetšo e gola - o beakanya lefelo la Rivonia. [SME] Netefatša gore temana ya 'matšatši a 90' e na le letšatšikgwedi la 1963 (General Law Amendment Act) pele ga tšweletšo.

Kganetšo ya bontši - 1952-1955

Bo-1950 bo bone kganetšo ye kgolo kudukudu ye e rulagantšwego, ya merafe ye mentši, ye e se nago dikgaruru yeo e šetšego e bonwe Afrika Borwa.

Defiance Campaign ya 1952, e etilwe pele ke ANC le South African Indian Congress, e ile ya kgoboketša baithaopi ba diketekete go roba melao ya kgethollo (apartheid) ka boomo le go nyaka go swarwa. Ka 1955 Congress of the People kua Kliptown e ile ya amogela Freedom Charter, yeo mothaladi wa yona wa go bula o boletšego gore 'Afrika Borwa ke ya bohle ba ba dulago go yona, bathobaso le bathobasweu.'

Defiance Campaign e ile ya hlola koketšego ye kgolo ya boleloko bja ANC.
Congress Alliance e ile ya kopanya ANC le bademokrate ba Maindia, ba Bakhalatha le ba bathobasweu.
Freedom Charter ka morago e ile ya bopa boleng bja Molaotheo wa Afrika Borwa wa 1996.

Speaker notes

Slaete ye e pitlaganya kganetšo yeo lenaneothuto la Mphato wa 9 le e swaraganago ka botlalo; Mphatong wa 11, tsepamiša leihlo maanong le bohlokwa go e na le kanegelo. Gatelela kgetho ya tiro ya bontši ye e se nago dikgaruru le mohlala wa Congress Alliance wa tirišano ya merafe ye mentši. Ela hloko phapano ya boomo yeo baithuti ba swanetšego go e thala: mokgatlo o o fago pono ye e akaretšago kgahlanong le mmuso o o fago go katološwa ka molao.

Kgatelelo e a gola - 1956-1960

Mmuso o ile wa araba kganetšo ka go sekiša gomme, kua Sharpeville, ka maatla a a bolayago.

Ka Manthole 1956 mmuso o ile wa swara batšeakarolo ba 156 gomme wa ba sekiša ka bohlolampfa (high treason), o šomiša Freedom Charter bjalo ka bohlatse bja maano a go bego go thwe ke a dikgaruru; Treason Trial e ile ya goga go fihla ka 1961, ge baqoswa ka moka ba lokollwa. Gomme ka la 21 Hlakola 1960 maphodisa a ile a thuntšha kgahlanong le boipelaetšo bja go ganetša dipasa kua Sharpeville, a bolaya batho ba 69, ba bantši ba thuntšhitšwe ka mokokotlong.

Boipelaetšo bja Sharpeville bo be bo bileditšwe ke Pan Africanist Congress (PAC) ka fase ga Robert Sobukwe.
Mmuso o ile wa tsebiša Seemo sa Tšhoganetšo (State of Emergency) gomme wa thibela ANC le PAC ka Moranang 1960.
Sharpeville e ile ya fetola kgopolo ya lefase ka bogale kgahlanong le kgethollo (apartheid).

Speaker notes

Ditiragalo tše pedi, sehlogo se tee: phetogo ya mmuso go tloga tlaišong ya molao go ya dikgarurung tša phatlalatša. Gatelela go ganana ga Treason Trial - mengwaga ya go sekišwa e felela ka go lokollwa ka moka, go pepentšha molato wa mmuso bjalo ka wa dipolitiki. Ke moka Sharpeville e swaya phapogo: go thibelwa ga ANC le PAC go tswaletše dipolitiki tša molao, tše di se nago dikgaruru gomme gwa kgorometša mekgatlo ka tlase ga lefase. [SME] Palo ya mahu ya Sharpeville ya 69 ke palo ya tlwaelo; netefatša pele ga tšweletšo.

Kgato ye mpsha - 1961

Ge boipelaetšo bja khutšo bo thibetšwe, mekgatlo ya tokologo e ile ya tšea marumo.

Ka morago ga dithibelo tša 1960, ANC le balekane ba yona ba ile ba fihlelela sephetho sa gore boipelaetšo bja go se be le dikgaruru bo nnoši bo be bo ka se sa šoma kgahlanong le mmuso wo o ikemišeditšego go thuntšha le go tswalela. Ka 1961 ba ile ba hloma Umkhonto we Sizwe (MK, 'Lerumo la Setšhaba'), yeo e ilego ya thoma lesolo la go senya (sabotage) ka la 16 Manthole 1961, e lebiša mafelo a diteledišo mola e leka go phema tahlegelo ya bophelo. PAC e ile ya hloma lephiko la yona la marumo, Poqo.

MK mathomong e ile ya kgetha go senya (sabotage) go e na le ntwa ya sephiri go fokotša bahlaselwa.
Sephetho se se ile sa swaya phetogo ya histori ka morago ga mengwaga ye mentši ya kganetšo ye e se nago dikgaruru.
Mogato wo o file mmuso lebaka la go tsoša melao ya wona ye šoro kudu ya tšhireletšo yeo e šetšego e bile gona.

Speaker notes

Ye ke ntlha ye e šwahlago yeo e nyakago tekatekano. Hlaloša mabaka a mokgatlo - go tswalelwa ga ditsela ka moka tša molao ka morago ga 1960 - ntle le go tumiša goba go sola dikgaruru. Ela hloko pholisi ya MK ye e boletšwego ya go senya (sabotage) ye e bego e lebišitše dithoto go e na le batho mo mothopong wo. Sephetho se se lebiša thwii go Rivonia: ke baetapele ba MK ba ka tlase ga lefase bao mmuso o ba swarago go latela. [SME] Netefatša letšatši la go thongwa la 16 Manthole 1961.

Mmuso o otla baetapele - 1963-64

Tlhaselo ya maphodisa polaseng ya Liliesleaf e ile ya lebiša tshekong yeo e tswaletšego baetapele ba mokgatlo wa tokologo.

Ka la 11 Mosegamanye 1963 maphodisa a ile a hlasela Polaseng ya Liliesleaf kua Rivonia, kgauswi le Johannesburg, ntlokgolo ya sephiri ya boetapele bja godimo bja MK, a thopa ditokumente gomme a swara bontši bja baetapele. Tshekong yeo e latetšego (Diphalane 1963 - Phupu 1964), baqoswa ba ile ba sekišwa ka go senya (sabotage). Ka la 12 Phupu 1964 banna ba seswai - go akaretšwa Nelson Mandela, Walter Sisulu le Govan Mbeki - ba ile ba ahlolelwa kgolego ya bophelo bjohle go e na le lehu.

Ke ratile kgopolo ye botse ya setšhaba sa temokrasi le sa tokologo... Ke kgopolo yeo ke ikemišeditšego go e hwela. Nelson Mandela, polelo e tšwa lepokising la baqoswa, Tsheko ya Rivonia, 20 Moranang 1964

Speaker notes

Polelo ya Mandela ya go tšwa lepokising la baqoswa ke mothopo o bohlokwa wa tshekatsheko ya FET - ahlaahla kamoo a fetotšego tsheko yeo e bego e ikemišeditše go sola mokgatlo go ba sethala sa morero wa wona. Dikahlolo tša bophelo bjohle (go e na le go bolawa) di bontšhitše ka bobedi temošo ya molao le kgatelelo ya boditšhabatšhaba. Gatelela sephetho bakeng sa yuniti: go fihla ka 1964 baetapele ba ka gare ba be ba tswaletšwe goba ba lelekilwe, gomme kganetšo e tsene kgatong ya yona ye telele ya ka tlase ga lefase le ya boditšhabatšhaba. [SME] Netefatša lelokelelo le le feletšego la ba seswai bao ba ahlotšwego gomme o netefatše letšatši la kahlolo la 12 Phupu 1964 le letšatši la polelo la 20 Moranang 1964 pele ga tšweletšo.

Tatelano ya dinako

1948 National Party e thopa maatla; kgethollo (apartheid) e fetoga pholisi ya mmuso
1950 Population Registration, Group Areas le Suppression of Communism Acts
1952 Defiance Campaign
1953 Bantu Education le Separate Amenities Acts
1955 Freedom Charter e amogelwa kua Kliptown
1956 Go swarwa ga Treason Trial go a thoma
1960 Polao ya Sharpeville; ANC le PAC di a thibelwa
1961 MK e thoma ntwa ya marumo
1964 Tsheko ya Rivonia: dikahlolo tša bophelo bjohle

Speaker notes

Šomiša se go kopanya ditlhale tše pedi tše di logaganego tša yuniti pele ga tekolo. Kgopela baithuti go latišiša kamoo go tsoga go gongwe le go gongwe ga kganetšo go tsošitšego karabo ye šoro ya mmuso, le kamoo kgatelelo ya mmuso e bopilego lefsa kganetšo - kudukudu dithibelo tša 1960 tše di kgorometšego phetogelo go marumo ya 1961. Ketane ye ya sebaka-le-seabe ke yona tota yeo dipotšišo tša CAPS tša mongwalo o motelele di e putsago.

Tshekatsheko le tekolo

Go fihla ka 1964 kgethollo (apartheid) e be e tsentšwe ka botlalo molaong gomme baganetši ba yona ba bagolo ba be ba tswaletšwe goba ba lelekilwe - eupša dikgopolo tše botse tša Freedom Charter di ile tša phologa.

Ka fase ga mengwaga ye masome a mabedi National Party e ile ya hlama tshepedišo ye e feletšego ya pušo ya morafe ka molao, ya kopana le kganetšo ye e golago ka kgatelelo ye e oketšegago, gomme go fihla ka Tsheko ya Rivonia e be e kgorometše mokgatlo wa tokologo ka tlase ga lefase le ntle ga naga. Kganetšo e be e thibetšwe, e se e fentšwe - pono ye e beilwego ka bo-1950 e be e tla bopa Afrika Borwa ya temokrasi mengwaga ye masome a mane ka morago.

Q. Hlaloša kamoo Population Registration Act ya 1950 e bopilego motheo bakeng sa melao ye mengwe ya kgethollo (apartheid). (6 marks)

Q. Fapanya magareng ga kgethollo ye 'nnyane' le ye 'kgolo' (petty le grand apartheid), o šomiša molao o tee bjalo ka mohlala wa se sengwe le se sengwe. (8 marks)

Q. O dumelelana go fihla kae le gore dithibelo tša 1960 di dirile gore phetogelo go ntwa ya marumo e se kgonege go phenywa? Thekga karabo ya gago ka bohlatse. (10 marks)

Speaker notes

Tswalela sedikologo magareng ga ditlhale tša yuniti: molao, kganetšo le kgatelelo di kopane kua Rivonia. Šomiša dipotšišo tše tharo bjalo ka tekolo ye e ngwadilwego - kabo ya maswao e namelela go tloga go kgopolo ya mothopo (6) go phatša phapano ya dikgopolo (8) go ya go potšišo ya kganegišano ya maemo a FET (10) yeo e letetšego mothaladi wa kganegišano le bohlatse. Gopotša baithuti gore se se beakanya sehlogo sa Mphato wa 12 sa kganetšo ya baagi ka bo-1970-1980 le go tla ga temokrasi.

Use ←→ to move · F present · S notes · P print

Go deeperThis lesson is based on the article "Grade 11 - Apartheid South Africa 1940s to 1960s".

Read the full article

Grade: Grade 11
Subject: History
CAPS topic: Apartheid South Africa 1940s-1960s
Resource type: Presentation