Ukufunda kubaKhokeli
Dibana nabakhokeli abane abanesibindi uze ufumanise iindlela ezilungileyo zokuziphatha abanokusifundisa zona.
Speaker notes
Wamkele iklasi ngobubele. Xelela abafundi ukuba namhlanje baza kudibana nabakhokeli abane bokwenene abavela kwimbali. Chaza ukuba asifundi nje into eyenziwa ngabakhokeli - sifunda iindlela ezilungileyo zokuziphatha ababezibonisa, njengobulungisa, isibindi nobubele. Buza: ngubani umkhokeli omaziyo? Utitshala, umqeqeshi, okanye umzali?
Ngubani umkhokeli?
Umkhokeli ngumntu onceda abanye abantu aze ababonise indlela elungileyo yokuhamba.
Umkhokeli ngumntu abanye abantu abakhetha ukumlandela. Abakhokeli abalungileyo ababophathi nje. Bayabakhathalela abanye abantu kwaye bazama ukwenza into enobulungisa ne eyiyo.
- Abakhokeli abalungileyo bayabaphulaphula abanye kwaye baphatha wonke umntu ngokufanayo.
- Banesibindi kwaye bamele into elungileyo, nokuba kunzima.
- Singafunda iindlela ezilungileyo zokuziphatha (values) kubo, njengokunyaniseka, ububele nethemba.
Speaker notes
Gcina ulwimi lucacile kubafundi beBanga lesi-4. Chaza igama elithi 'iindlela zokuziphatha (values)' ngokulula: zizinto ezilungileyo esizikholelwayo kwaye esizama ukuzenza. Bhala amagama ambalwa ebhodini (ubulungisa, isibindi, ububele, ithemba). Abafundi baza kuziphawula ezi ndlela zokuziphatha kumkhokeli ngamnye namhlanje.
Nelson Mandela
Inkwenkwe evela emaphandleni eyakhula yaba ngumkhokeli wawo wonke uMzantsi Afrika.
UNelson Mandela wazalwa ngo-1918 kwilalana eMpuma Koloni. Usapho lwakhe lwalumbiza ngokuba ngu Rolihlahla. Njengendoda wasebenza ukwenza uMzantsi Afrika ube nobulungisa kubantu bonke, nokuba babembala mni wolusu.
- Kudala, uMzantsi Afrika wawunemithetho engenabulungisa ephatha abantu ngokwahlukileyo ngokombala wabo.
- UMandela wema echasa le mithetho ingenabulungisa.
- Wafakwa entolongweni iminyaka engama-27, kodwa akazange alahle ithemba.
Speaker notes
Chaza ucalucalulo (apartheid) ngobunono nangokulula kubafundi abancinci: kudala, imithetho engenabulungisa yayahlula abantu ngokombala wolusu lwabo kwaye yayingekho luhle. Ungangeni kwiinkcukacha ezinzima. Gxila kwimimiselo nethemba likaMandela. Iminyaka engama-27 entolongweni ibonisa ukuba wayekhathala kangakanani.
Uxolelo nobulungisa
Xa uMandela ephuma entolongweni, wakhetha uxolo endaweni yomsindo.
Kusoloko kubonakala kungenakwenzeka de kwenziwe. Nelson Mandela
Ngo-1994 uMzantsi Afrika wabamba unyulo lwawo lokuqala apho wonke umntu wayenokuvota. UMandela waba ngumongameli wethu wokuqala onyulwe ngokwentando yesininzi. Wacela abantu ukuba baxolele baze basebenzisane.
- Indlela yokuziphatha: uxolelo - ukuyeka umsindo ukuze kwakhiwe uxolo.
- Indlela yokuziphatha: ubulungisa - wonke umntu kufuneka aphathwe ngokulinganayo.
- Indlela yokuziphatha: ithemba - ukukholelwa ukuba izinto zingaba ngcono.
Speaker notes
Le yeyona nqaba yebali likaMandela kubafundi beBanga lesi-4: wayenokuba nomsindo emva kwentolongo, kodwa wakhetha uxolelo noxolo. Buza abafundi: ngaba wakha wamxolela nini umhlobo? Wawuvakalelwa njani? Nxibelelanisa le ndlela yokuziphatha nobomi babo.
Mahatma Gandhi
Umkhokeli owabonisa ukuba unokumela into elungileyo ungalwi.
UMohandas Gandhi weza eMzantsi Afrika evela eIndiya ngo-1893 ukuza kusebenza njengegqwetha. Apha waphathwa ngokungenabulungisa kuba wayengumIndiya. Oku kwamenza wagqiba ekubeni alwe imithetho engenabulungisa - kodwa ngendlela yoxolo.
- UGandhi wafundisa abantu ukuqhankqalaza ngaphandle kobundlobongela. Wakubiza oku ngokuba yi satyagraha, okuthetha 'amandla enyaniso'.
- Abantu balandela umzekelo wakhe baze bala ukuthobela imithetho engenabulungisa.
- Kamva wabuyela eIndiya waza wanceda ukukhokela ilizwe lakhe ukuya enkululekweni. Abaninzi bambiza ngokuba ngu Mahatma, okuthetha 'umphefumlo omkhulu'.
Speaker notes
Chaza i-satyagraha ngokulula njenge 'amandla enyaniso' okanye 'uqhankqalazo loxolo'. Ingcamango ephambili kubafundi beBanga lesi-4: uGandhi wabonisa ukuba unokuba nomeleleyo nesibindi ungonzakalisi mntu. Qaphela ukuba iingcamango zoxolo zikaGandhi kamva zaphembelela uMandela nabanye abakhokeli kwihlabathi jikelele.
Inyaniso noxolo
UGandhi wayekholelwa ukuba eyona nto yomeleleyo onokuyenza kukuhlala unoxolo unyanisekile.
Inyaniso
Soloko unyanisekile, nokuba kunzima.
Uxolo
Sombulula iingxaki ungonzakalisi abanye.
Isibindi
Yiba nesibindi esaneleyo sokumela into elungileyo.
Speaker notes
Sebenzisa ezi khadi zintathu njengezinto zokuxoxa. Cela abafundi banike imizekelo yaseklasini: singayisombulula njani ingxabano ngoxolo esikolweni? Singayithetha njani inyaniso nokuba soyika? Yigcine iphathekayo kwaye isondele kwilizwe labo.
Chief Albert Luthuli
Utitshala nenkosi eyakhokela ngokuzola nangoxolo.
UAlbert Luthuli wayengutitshala wesikolo kwaye eyinkosi yamaZulu. Waba yinkokeli ye-African National Congress (ANC), iqela elalisebenzela amalungelo anobulungisa awo onke amaMzantsi Afrika. NjengoGandhi, wayekholelwa kuqhankqalazo loxolo.
- Ngo-1960 waphumelela i Nobel Peace Prize - ibhaso elidumileyo kakhulu labantu abasebenzela uxolo.
- Wayengumntu wokuqala waseAfrika owakha waphumelela eli bhaso.
- Wafundisa abantu ukuba babe nomonde, bazole kwaye babe nesibindi.
Speaker notes
Gxila kuLuthuli njengomkhokeli woxolo owayehlonitshwa kwihlabathi jikelele. Chaza i-Nobel Peace Prize ngokulula: libhaso elikhethekileyo labantu abanceda ukuzisa uxolo. Ukuba ngowokuqala waseAfrika ukuyiphumelela ngo-1960 kubonisa ukuba ihlabathi lalihlonipha indlela yakhe yoxolo. Nxibelelanisa iindlela zakhe zokuziphatha noqhankqalazo loxolo lukaGandhi.
Walter Sisulu
Umkhokeli olumkileyo nothembekileyo owakhokela waza waxhasa abanye.
UWalter Sisulu wayengumhlobo osenyongweni nomncedi kaNelson Mandela. Wayesaziwa ngokuba elumkile nangokunika icebiso elilungileyo. Wasebenza nzima ukuze onke amaMzantsi Afrika aphathwe ngobulungisa.
- Wanceda abakhokeli abaselula, kuquka uMandela, ukuba bakhule bakhokele.
- NjengoMandela, wathunyelwa entolongweni ngokuba wema echasa imithetho engenabulungisa.
- Akazange ayeke ukukholelwa kuMzantsi Afrika onobulungisa nokhululekileyo.
Speaker notes
USisulu ufundisa indlela yokuziphatha yokuthembeka, ubulumko nokuxhasa abanye - umkhokeli akufuneki abe ngoyena mntu udumileyo ukuze abaluleke. Chaza ukuba uSisulu wamnceda waza wamqeqesha uMandela. Buza abafundi: ngubani okuncedayo aze akuxhase? Bangamnceda baze bamxhase njani umhlobo?
Iindlela zokuziphatha abakhokeli bethu abazabelanayo
Abakhokeli abane abahlukeneyo, kodwa iindlela ezininzi ezifanayo ezilungileyo zokuziphatha.
Ubulungisa
UMandela wayefuna wonke umntu aphathwe ngokulinganayo.
Uxolo
UGandhi noLuthuli bakhetha uxolo, hayi ubundlobongela.
Isibindi
Bobane babenesibindi, nokuba kwakuyingozi.
Ububele
USisulu waxhasa waza wanceda abantu ababemngqongile.
Speaker notes
Le slayidi ihlanganisa abakhokeli abane. Bonisa ukuba nangona babephila ngamaxesha neendawo ezahlukeneyo, babenazo iindlela ezifanayo zokuziphatha. Buza abafundi ukuba yeyiphi indlela yokuziphatha abacinga ukuba yeyona ibalulekileyo kwaye kutheni. Akukho mpendulo iphosakeleyo - khuthaza ingxoxo.
Uhambo ngokuhamba kwexesha
- 1893 UGandhi ufika eMzantsi Afrika
- 1918 UNelson Mandela uyazalwa
- 1912 UWalter Sisulu uyazalwa
- 1960 ULuthuli uphumelela i-Nobel Peace Prize
- 1994 UMandela uba ngumongameli; wonke umntu unokuvota
Speaker notes
Nceda abafundi bafunde umgca-xesha olula ukusuka ekhohlo ukuya ekunene. Bonisa ukuba aba bakhokeli babephila ngamaxesha ahlukeneyo, kwaye ubomi babanye babo bandlalelana. Qaphela ukuba iminyaka ayikho kulandelelwano oluthe ngqo apha ngabom - ungacela abafundi bancede ukuyibeka kulandelelwano oluchanekileyo njengomsebenzi okhawulezayo.
Ukuba ngumkhokeli kubomi bakho
Akukho mfuneko yokuba udumile ukuze ube ngumkhokeli olungileyo.
Ungazibonisa iindlela ezilungileyo zokuziphatha ezifanayo naba bakhokeli yonke imihla ekhaya, esikolweni nakubahlobo bakho.
- Yiba nobulungisa - yabelana kwaye unike wonke umntu ithuba.
- Yiba nobubele - nceda umntu osokolayo.
- Yiba nesibindi - mele umhlobo ophathwa kakubi.
- Yiba nyanisekile - soloko uthetha inyaniso.
Speaker notes
Zisa isifundo kubomi babafundi. Le yeyona njongo ye-CAPS: ukufunda iindlela zokuziphatha kubakhokeli nokuzisebenzisa. Cela umfundi ngamnye akhankanye into enye aza kuyenza kule veki ukubonisa indlela elungileyo yokuziphatha. Ungayenza le nto ibe 'ludonga lweendlela zokuziphatha' lweklasi.
Phinda uphengulule uze ukhumbule
Phendula le mibuzo ukubonisa oko ukufundileyo ngabakhokeli bethu.
Namhlanje sidibene nabakhokeli abane abanesibindi - uNelson Mandela, uMahatma Gandhi, iNkosi uAlbert Luthuli kunye noWalter Sisulu - kunye neendlela ezilungileyo zokuziphatha abasifundisa zona.
Q. Khankanya abakhokeli ababini ofunde ngabo namhlanje kunye nendlela enye yokuziphatha esifundiswa nguye ngamnye. (4 marks)
Q. UGandhi noLuthuli bobabini babekholelwa kwindlela enye ekhethekileyo yokumela into elungileyo. Yayiyintoni? (2 marks)
Q. Bhala malunga nendlela enye yokuziphatha kwesi sifundo nendlela onokuyibonisa ngayo esikolweni kule veki. (4 marks)
Speaker notes
Sebenzisa le mibuzo mithathu njengomsebenzi obhaliweyo okanye ingxoxo yeklasi. Umbuzo 1 uvavanya ukukhumbula, umbuzo 2 uvavanya ukuqonda (uqhankqalazo loxolo / ukungabikho kobundlobongela), umbuzo 3 ucela abafundi ukuba basebenzise indlela yokuziphatha kubomi babo, nto leyo ihambelana nenjongo ye-CAPS. Ncoma umzamo uze ukhumbuze abafundi ukuba nabani na angaba ngumkhokeli olungileyo ngokuphila iindlela ezilungileyo zokuziphatha.
- Grade
- Grade 4
- Subject
- History
- CAPS topic
- Learning from leaders
- Resource type
- Presentation