Nḓila ye vhadzulapo vha nntha ngei United States vha sedzana ngayo na khethululo ya lushaka vhukati ha miṅwaha ya vho-1950 na vho-1970 - na zwe nndwa yavho ya vha na zwone zwo fanaho na ya Afrika Tshipembe.
Speaker notes
Thomani nga u ṱalusa uri tshitshavha ndi mini: zwigwada zwo dzudzanywaho zwa vhadzulapo - kereke, zwigwada zwa matshudeni, dzi-yunioni na zwiimiswa zwa vhupo - zwine zwa shuma zwo ḓiimisa u bva kha muvhuso u itela u ṱoḓa tshanduko. Iyi yunithi i sedza zwiimiswa zwivhili zwa Amerika zwo ṱanganaho: Tshiimiswa tsha Pfanelo dza Vhathu (hu tshi vhalelwa 1954-1965) na Tshiimiswa tsha Maanda a Vhathu Vhatswu tshe tsha bva khatsho. Vhetshani mbudziso khulwane ya ngudo iyi: musi vhupikisi ha u lwa nga mulayo, hu si na khakhathi, vhu ṱangana na khakhathi na u lengiswa, zwiimiswa zwi fhindula hani? Sumbedzani uri ri ḓo dzula ri tshi vhambedza na nndwa ya u lwisana na apartheid ye vhagudiswa vha no i ḓivha.
Hu saathu fhela ḓana ḽa miṅwaha nga murahu ha u fhela ha vhupuli, milayo ya 'Jim Crow' yo dzula i tshi fhandekanya Vhaamerika vhatswu i sa vha ṋei ndaela dzi linganaho.
Vhupuli ho fheliswa nga 1865, fhedzi u bva miṅwaha ya vho-1870 mavhundu manzhi a Tshipembe o vhea milayo ya Jim Crow ye ya kombetshedza khethululo ya lushaka zwikoloni, kha zwiendedzi, dziḓorobo dza zwiḽiwa na fhethu ha vhathu vhoṱhe. Mulandu wa 1896 wa Khothe Khulwanesa Plessy v. Ferguson wo tendela fhethu 'ho fhandekanywaho fhedzi hu linganaho' - hu si zwone ho vha ho fhandekanywa hu songo lingana na luthihi.
- Vhadzulapo vhatswu vho sedzana na miṱoḓisiso ya u vhala na muṱhelo wa u vhouta zwo itelwaho u vha thivhela u vhouta.
- Khakhathi ya lushaka, u katela na lynching (u vhulawa nga tshiṱuku), yo shumiswa u kombetshedza vhukoma ha vhatshena.
- Mvambedzo: u fana na khethululo ya Afrika Tshipembe hu saathu swika 1948, khethululo ya USA yo vha i ya mulayo, yo dzudzanywaho na ya ḓuvha ḽiṅwe na ḽiṅwe.
Speaker notes
Sumbedzani mvambedzo yo dzuleaho na Afrika Tshipembe: 'ho fhandekanywa fhedzi hu linganaho' ngei USA zwo edana na muhumbulo we apartheid ya ḓo u dzudzanya nga murahu. Ombedzelani uri khethululo ngei Tshipembe tsha Amerika yo tikedzwa nga mulayo (de jure) ngei Tshipembe, na nga sialala (de facto) ngei Devhula. Ino thanzi i ṱalutshedza ndi ngani tshiimiswa tsho thoma tsha lwisana na milayo ya khethululo. Ṱhogomelani uri USA yo vha na ndayotewa yo ṅwaliwaho na dzikhothe, zwe zwa ṋea vhalwi nḓila ya mulayo ye Vhaafrika Tshipembe vha vha vha si nayo.
Nga ḽa 17 Shundunthule 1954 Khothe Khulwanesa ya USA yo haṱula uri zwikolo zwa muvhuso zwo fhandekanywaho a zwi tendelani na ndayotewa.
National Association for the Advancement of Colored People (NAACP), i tshi shumisa vhaadivokati vha nga Thurgood Marshall, yo lwisana na khethululo ya zwikolo khothe. Kha Brown v. Board of Education Khothe yo vhofholola 'ho fhandekanywa fhedzi hu linganaho' kha pfunzo nga ipfi ḽithihi, i tshi haṱula uri pfunzo yo fhandekanywaho a i lingani nga vhukuma.
- Tsheo iyi yo ṋea tshiimiswa maanda a mulayo na vhuḓifhinduleli ha vhuḓi.
- Mavhundu manzhi a Tshipembe o hanedza, nahone u fheliswa ha khethululo ho vha ho ola na u lwelwa nga maanḓa.
- Nga 1957 masole a lushaka o rumelwa Little Rock, Arkansas, u tsireledza vhagudiswa vhatswu vha fumi tshiṱhihi vha tshi dzhena tshikolo tsha vhatshena tsha nṱha.
Speaker notes
Sumbedzani uri tshiimiswa tsho shuma nga masia mavhili nga tshifhinga tshithihi: dzikhothe na dziṱaraṱa. Brown yo vha kunda kwa mulayo, fhedzi tsheo ya khothe i yoṱhe a yo ngo shandula matshilele a ḓuvha ḽiṅwe na ḽiṅwe - u hanedza ha vhatshena ('massive resistance') zwo sumbedza uri milayo yo ṱoḓa maga a tshigwada murahu hayo. Little Rock ndi tsumbo yo tou vhonalaho ya uri muvhuso wo fanela u ita zwingafhani u kombetshedza tsheo ya khothe. Ino thanzi vhukati ha maga a mulayo na a tshigwada i tshimbila kha yunithi yoṱhe.
U farwa ha Rosa Parks ho vusa vhunyadzi ha maḓuvha a 381 he ha ita uri vhupikisi ha tshigwada hu si na khakhathi vhu vhe maanda a lushaka.
Nga ḽa 1 Nyendavhusiku 1955 Rosa Parks o farwa Montgomery, Alabama, nga ṅwambo wa u hana u ṋea mudzulapo mutshena tshidulo tshawe tsha kha bisi. Tshitshavha tsha vhatswu tsho fhindula nga u nyadza dzibisi dza ḓorobo lwa ṅwaha wo fhiraho, vha tshi tshimbila nga milenzhe na u ṱanganyisa dzigoloi. Mufunzi mutuku, Dr Martin Luther King Jr, o nangwa u ranga phanḓa fulo iḽi.
- Vhunyadzi ho vhaisa khamphani ya dzibisi nga masheleni na u kokodza ṱhogomelo ya lushaka.
- Mafheloni a 1955 na 1956 Khothe Khulwanesa yo haṱula uri khethululo ya dzibisi Montgomery a i tendelani na ndayotewa.
- Ho bveledza King sa murangaphanḓa nahone ha sumbedza maanda a vhupikisi ha tshigwada ho langwaho, hu si na khakhathi.
Speaker notes
Ṱalutshedzani uri Montgomery i ndeme sa tshiimo tsha u shanduka: yo bvisa nndwa u bva khothe ya dzhenisa mavuṱani. Ṱhogomelani uri Parks o vha e muvhili wa NAACP o ḓoweleaho, hu si tou mudzulapo o netaho fhedzi - u ima hawe ho vha ho ḓisendeka nga milayo na ho dzudzanywaho. Bvelelo ya vhunyadzi yo ḓisendeka nga u ḓineta ha vhathu fhedzi lwa ṅwaha wo fhiraho. Vhambedzani na vhunyadzi ha dzibisi ha Afrika Tshipembe (Alexandra 1957) na Fulo ḽa Defiance - maga a fanaho a kombetshedzo ya ikonomi na u langea ha tshigwada.
Vho hoviselwa nga Gandhi na kereke ya vhatswu, vhalwi vho shumisa maga o langwaho, a mulalo, a u sedzana ho livhaho u dzumbulula tshiṱahulwa.
Sit-ins
U bva 1960, matshudeni o dzula fhethu ha zwiḽiwa ha 'vhatshena fhedzi', hu tshi thoma Greensboro, North Carolina.
Freedom Rides
Nga 1961 vhaendi vha mifuda yo ṱanganaho vho lwisana na khethululo kha dzibisi dza vhukati ha mavhundu, vha tshi sedzana na khakhathi ya zwiṱuku.
Matshi na vhunyadzi
Zwiimiswa zwi nga SCLC na SNCC zwo ranga phanḓa matshi, mafulo a u vhouta na vhunyadzi ha ikonomi.
Speaker notes
Ṱalusani filosofi: u sa shumisa khakhathi ho vha vhuḓifunguleli ha vhuḓi na tshileme. Nga u dzula vha na mulalo ngeno vha tshi khou vutshelwa, vhapikisi vho wana vhupfiwa havhuḓi ha vhathu vha dzumbulula tshiṱuhu tsha khethululo - zwihuluhulu kha thelevishini. Ḓivhadzani zwiimiswa zwa ndeme: SCLC (Southern Christian Leadership Conference, King), SNCC (Student Nonviolent Coordinating Committee) na CORE (Congress of Racial Equality). Ombedzelani mushumo wa u ranga phanḓa wa vhaswa na matshudeni - tshiṅwe tsha mvambedzo na zwiimiswa zwa matshudeni a Afrika Tshipembe kha yunithi.
Zwifanyiso zwa mmbwa dza maphodisa na dzikhukhwe dza maḓi zwo iselwaho vhapikisi vha mulalo zwo mangadza shango.
Nga 1963 SCLC yo sedza Birmingham, Alabama, iṅwe ya dziḓorobo dza khethululo khulwane USA. Musi maphodisa a tshi shumisa mmbwa na dzikhukhwe dza maḓi a maanda nga vha matshi - u katela na vhana - dzikhamera dza thelevishini dzo hwala zwifanyiso Amerika yoṱhe na shango ḽoṱhe, zwa ṱutshela muvhuso wa lushaka uri u ite tshithu.
- King o valelwa jele nahone o ṅwala 'Vhurifhi vhu bva Jele ḽa Birmingham' hu ho ho tsireledza u sedzana ho livhaho.
- Zwa mafhungo zwo ita uri tshiṱahulwa tsha vhupo tshi vhe mafhungo a lushaka na a shango ḽoṱhe.
- Vhusinyusi ha vhathu ho thusa u ṱutshela Muphuresidennde Kennedy uri a ṋekedze mulayo wa pfanelo dza vhathu.
Speaker notes
Livhisani ṱhogomelo kha mushumo wa mafhungo sa tshiṱhavhelo tsha tshitshavha. Tshiimiswa tsho ṱoḓa u sedzana fhethu he u fhindula nga khakhathi hu ḓo faredzwa nga khamera, tshi tshi shandula khaḓzimo ya vhupo i vhe kombetshedzo ya lushaka. Vhalani kana ṱalusani mutaladzi u bva kha 'Vhurifhi vhu bva Jele ḽa Birmingham' nga vhuḓifhinduleli ha vhuvha ha u sa thetshelesa milayo i si na vhulungo. Vhambedzani na nḓila ye zwifanyiso zwa Sharpeville (1960) na Soweto (1976) zwa vusa vhupfiwa ha shango u lwisana na apartheid.
Vhathu vha tshi vhalelwa 250,000 vho kuvhangana nga mulalo Lincoln Memorial u ṱoḓa mishumo na mbofholowo.
Ndi na muloro wa uri vhana vhanga vha vhaṋa vhaṱuku vha ḓo tshila ḽiṅwe ḓuvha kha lushaka he vha si nga ha haṱulwa nga muvhala wa lukanda lwavho fhedzi vha haṱulwa nga vhuthu ha mvelele yavho. Dr Martin Luther King Jr, Washington DC, 28 Ṱhangule 1963
Matshi wa Washington wa Mishumo na Mbofholowo wo vha muṱangano muhulwane wa politiki we USA ya u vhona. Mulaedza wa King wo ṋea tshiimiswa muvhono wa vhuḓifhinduleli une wa vha na maanda nahone wo vha muṅwe wa milaedza yo ḓivhaleaho vhukuma kha ḓivhazwakale. Matshi wa mulalo, wo hulisaho, wo khwaṱhisa mulandu wa milayo ya pfanelo dza vhathu ya lushaka.
- Wo ṱanganyisa zwiimiswa zwinzhi zwa pfanelo dza vhathu, zwa mishumo, zwa kereke na zwa matshudeni.
- Wo ṱanganyisa khumbelo dza u lingana nga mulayo na khumbelo dza vhulamukanyi ha ikonomi na mishumo.
- Wo dzula u ṱutshela zwe zwa isa kha mulayo muhulwane ṅwaha u tevhelaho.
Speaker notes
Shumisani slaithi iyi u khwaṱhisa mvelelo dza tshigwada tsha u sa shumisa khakhathi. Ṱhogomelani khumbelo mbili dza matshi - 'Mishumo na Mbofholowo' - u itela uri vhagudiswa vha vhone uri tshiimiswa tsho vha tshi tshi kwama u lingana ha ikonomi na ha mulayo, tshi tshi sumbedza phanḓa vhusasanyi ha Maanda a Vhathu Vhatswu. Haseledzani uri ndi ngani muvhono wa King wa Amerika yo ṱanganelaho, i sa vhoni muvhala, u wa ndeme, ni vhee mimvambano i ḓaho: vhaṅwe vhalwi vha ḓo hanedza uri muloro uyu wo swika hu ola na u humbela u konḓelela hunzhi kha Vhaamerika vhatswu.
Miṅwaha ya vhupikisi yo bveledza milayo ya ndeme ye ya thutha khethululo ya mulayo.
Civil Rights Act ya 1964 yo iledza tshiṱalula tsho ḓisendekaho nga lushaka, muvhala, vhurabeli, mbeu kana shango ḽa u bebelwa, nahone ya iledza khethululo fhethu ha vhathu vhoṱhe na kha mishumo. Nga murahu ha u vutshelwa nga tshiṱuhu ha vha matshi ngei Selma, Voting Rights Act ya 1965 yo iledza maga o shumiswaho u thivhela vhadzulapo vhatswu u vhouta.
- Iyi milayo yo vha kunda kuhulwane kwa mulayo kwa tshiimiswa.
- U ṅwaliswa ha vhavhouti vhatswu ngei Tshipembe ho gonya nga maanḓa nga murahu ha 1965.
- Naho zwo ralo, vhushai, khakhathi ya maphodisa na khethululo ya de facto, zwihuluhulu dziḓorobo dza Devhula, zwo bvela phanḓa.
Speaker notes
Ombedzelani tshiitisi na mvelelo: kombetshedzo yo dzuleaho ya tshitshavha yo kombetshedza muvhuso u shandula mulayo. Fhedzi fhedzani nga tshithithisi tsha ndeme tshine tsha vula tshipiḓa tshi tevhelaho - u lingana nga mulayo a zwo ngo fhelisa vhushai, u shaya mishumo, nnḓu mmbi kana khakhathi ya maphodisa, zwihuluhulu dziḓorobo dza Devhula dzi nga tshipiḓa tsha Watts ngei Los Angeles, hune ha bvelela u vukela huhulwane nga 1965. Iyi ṱhonḓo vhukati ha pfanelo dza mulayo na matshilele a ḓuvha ndi zwone zwe Maanda a Vhathu Vhatswu vha ḓo zwi sedzana nazwo.
- 1954 Brown v. Board of Education i fhelisa khethululo ya zwikolo nga mulayo
- 1955 Vhunyadzi ha Dzibisi ha Montgomery vhu thoma nga murahu ha u farwa ha Rosa Parks
- 1960 Sit-ins dza Greensboro; SNCC yo thomiwa
- 1963 Fulo ḽa Birmingham; Matshi wa Washington
- 1964 Civil Rights Act; Malcolm X u ṱutshela Nation of Islam
- 1965 Voting Rights Act; Malcolm X o vhulawa
- 1966 Slogan ya 'Black Power' yo imiselwa; Black Panther Party yo thomiwa
- 1968 Martin Luther King Jr o vhulawa Memphis
Speaker notes
Shumisani laini ya tshifhinga u sumbedza tshanduko u bva kha tshigwada tsha pfanelo dza vhathu tshi si na khakhathi u ya kha tshigwada tsha Maanda a Vhathu Vhatswu tsha lwiswaho nga maanḓa hu tshi vhalelwa 1965-1966. Vhudzisani vhagudiswa uri vha ṱhogomele nḓila ye u vhulawa ha Malcolm X (1965) na King (1968) zwa vhofha tshanduko iyi. Iyi ndi tshiimo tsha ngudo: u bva u ṱanganela na u sa shumisa khakhathi u ya kha u ḓiḓitika, u ḓihudza ha vhutswu na, kha vhaṅwe, u ḓilwela nga zwiḽwa.
Vho sinyuwaho nga tshanduko yo olaho na khakhathi yo bvelaho phanḓa, vhalwi vha vhaswa vho ṱoḓa u ḓiḓitika na u ḓihudza ha vhutswu.
Malcolm X o vha o no hanedza uri Vhaamerika vhatswu vha fanela u fhaṱa maanda avho na u ḓilwela 'nga nḓila iṅwe na iṅwe ine ya ḓo ṱoḓea', hu si u lindela vhulenda ha vhatshena. Nga 1966 Stokely Carmichael wa SNCC o ḓivhadza slogan 'Black Power', a tshi vhidzelela u ḓilanga ha vhathu vhatswu kha politiki na ikonomi na u ḓihudza nga vhuvha ha vhutswu.
- Black Panther Party, yo thomiwaho nga 1966, yo ṱanganyisa u ḓilwela nga zwiḽwa na mishumo ya vhupo i nga zwiḽiwa zwa matsheloni zwa vhana zwa mahala.
- Maanda a Vhathu Vhatswu o ombedzela mvelele, ḓivhazwakale na zwiimiswa zwo ḓiimisaho zwa vhathu vhatswu u fhira u ṱanganela.
- Vhahanedzi vho ofha uri i fhandekanya tshiimiswa; vhatikedzi vho amba uri yo ṋea Vhaamerika vhatswu vhuhulisa na u ḓilanga.
Speaker notes
Ṱanzielani Maanda a Vhathu Vhatswu nga ndila yo linganaho na ya u sedzulusa, hu si tou sa 'tshiimiswa tsha khakhathi'. Ṱalusani sa mbfhindulo ya zwithithisi zwa vhukuma: pfanelo dza mulayo a dzo ngo fhelisa vhushai kana khakhathi ya maphodisa. Fhambanani vhukoloti ha u ḓilwela na khakhathi i sa ṱhogomeli. Ṱhogomelani mushumo muhulu wa vhupo wa Black Panthers. Hei ndi ndudzi yavhuḓi ya u linganya khwine na khaḓzi: Maanda a Vhathu Vhatswu o fhaṱa vhuhulisa na u ḓiḓitika fhedzi o sedzana na tshiṱuhu tsha muvhuso (COINTELPRO ya FBI) na u fhandekana ha ngomu. [SME] Khwaṱhisedzani vhukuma vhulapfu ha zwidodombedzwa nga ha Black Panthers na COINTELPRO ho teaho tshigwada.
Pfanelo dza Vhathu na Maanda a Vhathu Vhatswu vho fhambana nga maga na zwipikwa fhedzi vho ṱanganela kha tshipikwa tsha mbofholowo ya vhathu vhatswu.
Speaker notes
Livhisani vhagudiswa uri vha sedzulule vha si tou ṱalusa fhedzi. Vhudzisani: ndi ifhio nḓila yo swikelesaho zwinzhi, nahone nga tshikalo tshifhio? U sa shumisa khakhathi ho kunda milayo ya ndeme na vhupfiwa ha shango; Maanda a Vhathu Vhatswu o shandula vhuvha ha vhathu vhatswu na u ḓivhona havho, ha sedzana na tshiṱuhu tsha ikonomi na tsha muhumbulo tshe milayo ya sia. Ṱutshelani vhagudiswa uri vha dzi vhone dzi tshi ṱangana na u tevhekana nṱhani ha u dzi vhona sa dziphambano fhedzi - vhalwi vhanzhi vho tshimbila vhukati hadzo. Iyi mvambedzo ndi zwithu zwa ndeme zwa muṅwalwa wa CAPS.
Nndwa ya Amerika yo hovhedza, nahone ya hovhedzwa, nga u lwisana ngei Afrika Tshipembe.
Nndwa mbili idzi dzo hovhedzana zwi ho zwone. Nga 1962 Chief Albert Luthuli, Muphuresidennde wa ANC na muwani wa Nobel Peace, na Martin Luther King Jr vho ṋekedza 'Appeal for Action Against Apartheid' vhoṱhe. Nga murahu, mihumbulo ya Maanda a Vhathu Vhatswu na u ḓihudza ha vhutswu zwo thusa u ita Black Consciousness Movement (BCM) ya Afrika Tshipembe, yo rangwa phanḓa nga Steve Biko kha South African Students' Organisation (SASO).
- Zwiimiswa zwoṱhe zwivhili zwo shumisa tshitshavha - kereke, matshudeni na zwigwada zwa vhupo - u lwisana na mivhuso ya khethululo.
- Black Consciousness yo edana na mulaedza wa Maanda a Vhathu Vhatswu wa uri Vhaafrika Tshipembe vhatswu vha fanela u ḓivhofholola nga muhumbulo vha saathu vhofholowa nga politiki.
- Phambano ya ndeme: muvhuso wa apartheid wa Afrika Tshipembe wo ṋea vhalwi hu si na nḓila ya mulayo kana ya u vhouta, ngauralo vhupikisi ha mulalo ho ṱangana na u thivhelwa, u valelwa jele na lufu.
Speaker notes
Iyi slaithi i vhofha ṱhoḓea ya 'tshitshavha tsha mvambedzo' ya thero ya CAPS. Ombedzelani vhuvhili ha u hovhedzana na phambano ya ndeme ya vhuimo: vhalwi vha Amerika vho vha vha tshi kona u vhidzelela ndayotewa, dzikhothe na vouthu, ngeno apartheid yo vala mikova iyo, zwe zwa sudzulusela ANC kha nndwa ya zwiḽwa nga 1961. [SME] Ṱolisisani vhulapfu ha vhulenda ho ambiwaho ha Black Power ya USA kha Black Consciousness Movement ya Afrika Tshipembe - vhaḓivhazwakale vha a tenda uri ho vha na vhulenda (nga Fanon, maṅwalwa a Black Power a USA na Black Theology), fhedzi khwaṱhisedzani uri maipfi a songo tou hulisiwa vhukuma kha kilasi.
Vhoṱhe zwiimiswa zwo fhelisa khethululo ya mulayo na u shandula nḓila ye vhuvha ha vhutswu na pfanelo zwa vha zwi tshi pfeswa ngayo.
Tshiimiswa tsha Pfanelo dza Vhathu tsho thutha mumiswa wa mulayo wa khethululo tsha kunda pfanelo dza u vhouta, ngeno Maanda a Vhathu Vhatswu a tshi shandula vhuvha ha vhutswu, mvelele na u ḓifulufhela. U vhulawa ha Martin Luther King Jr nga ḽa 4 Lambamai 1968 ho vha khwiniso khulwane, fhedzi zwiimiswa zwo vha zwo no shandula tshitshavha tsha Amerika lini na lini nahone zwo hovhedza nndwa dza mbofholowo shangoni ḽoṱhe.
- Zwo sumbedza maanda a tshitshavha tsho dzudzanywaho a u kombetshedza muvhuso wa demokirasi u shanduka.
- Zwo sia mihaseledzo i sa fheli ya uri hu vhalwa hani vhukati ha pfanelo dza mulayo na u lingana ha vhukuma.
- Maga na zwiswayo zwazwo, u bva matshi a tshigwada u ya kha inqindi yo imiselwaho, zwo edana shangoni ḽoṱhe.
Speaker notes
Valani ṱhalukanyo nga u linganya khwine na mushumo u sa athu fhela: u lingana nga mulayo ho kundwa, fhedzi u sa lingana ha ikonomi, nnḓu dzo fhandekanywaho na khakhathi ya maphodisa zwo bvela phanḓa - mafhungo a kha ḓi vha na ndeme na ṋamusi. Ramba vhagudiswa uri vha humbulisise uri 'khwine' i amba mini kha tshiimiswa tsha vhupikisi. Khwaṱhisani muvhundu wa mvambedzo: u fana na nndwa ya u lwisana na apartheid, zwiimiswa izwi zwo ṱanganyisa maga manzhi kha tshifhinga zwa wana maanda kha vhadzulapo fhedzi vho dzudzanywaho kha tshitshavha.
Ṱolani u pfesesa haṋu ha vhupikisi ha tshitshavha nga miṅwaha ya vho-1950 na vho-1970.
Zwiimiswa zwa Pfanelo dza Vhathu na Maanda a Vhathu Vhatswu zwa USA zwo vha mifhindulo mivhili yo ṱanganaho ya tshiṱuhu tsha lushaka: tshiṅwe tshi tshi ṱoḓa u ṱanganela nga u sa shumisa khakhathi, tshiṅwe u ḓilanga nga u ḓihudza ha vhutswu na u ḓiḓitika. Zwoṱhe zwo ḓisendeka nga maga o dzudzanywaho a vhadzulapo, nahone zwoṱhe zwo vha na vhukonani ho khwaṱhaho na nndwa ya mbofholowo ya Afrika Tshipembe.
Q. Ṱalutshedzani uri tshileme tsha tshiimiswa tsho shanduka hani na ndi ngani u bva Pfanelo dza Vhathu u ya kha Maanda a Vhathu Vhatswu nga miṅwaha ya vho-1960. (8 marks)
Q. Vhambedzani zwipikwa na maga a Martin Luther King Jr na tshiimiswa tsha Maanda a Vhathu Vhatswu. Ndi tshifhio tshine na humbula uri tsho shuma zwavhuḓi, nahone ndi ngani? (10 marks)
Q. Sumbedzani nḓila mbili dze nndwa ya USA ya vha yo ṱumana ngadzo na vhupikisi ha tshitshavha ngei Afrika Tshipembe. (4 marks)
Speaker notes
Shumisani mbudziso sa mushumo wo ṅwaliwaho kana khaseledzo yo dzudzanywaho; u kovhelwa ha marata zwi edana na mishumo ya CAPS yo ḓisendekaho nga tshisimo na ya u ṅwala hulapfu. Ṱutshelani vhagudiswa uri vha ṱane mutaladzi wo tshaho kha muṅwalwa wa mvambedzo, vha tshi shumisa vhufakili kha masia mavhili. Vha humbudzeni uri 'zwo shuma zwavhuḓi' a hu na phindulo nthihi yo teaho - tshi ndeme ndi mutaladzi wo tikedzwaho. Ṱumanani phanḓa na thero i tevhelaho ya Black Consciousness Movement na nḓila ya u ya kha demokirasi Afrika Tshipembe.
- Grade
- Grade 12
- Subject
- History
- CAPS topic
- Civil society protests 1950s-1970s
- Resource type
- Presentation