Bokomonisi Russia, 1900-1940
Kamoo 'muso o moholo wa balemi o neng o busoa ke Tsar (mmusi ea nang le matla a felletseng) o ileng oa fetoha naha ya pele lefatsheng e busoang ka bokomonisi - le hore ho lefuoe theko efe ka bophelo ba batho.
Speaker notes
Hlophisa potso e bohareng ya yuniti ena: Russia e ile ya tloha jang le hobaneng pusong e busoang ke Tsar a inotshi (tsarist autocracy) ho isa nahang ya bokomonisi ya mokga o le mong lilemong tse ka bang mashome a mabeli feela? Sheba esale pele mekhahlelo e meraro eo baithuti ba tla e hlahloba - ho putlama ha puso ya Tsar, ho hapa le ho tiisa matla ke ma-Bolshevik, le phetoho ya USSR e entsoeng ke Stalin. Hopotsa baithuti ho lekanya ka bobeli litshepiso tsa phetohelo le litshenyehelo tsa yona.
Russia ea Tsar hoo e ka bang 1900
'Muso o busoang ke motho a le mong ka matla a felletseng moo sehlopha se senyenyane sa bahlomphehi se neng se laola batho ba futsanehileng, boholo ba bona e le balemi.
Russia e ne e busoa ke mmusi ea nang le matla a felletseng (autocrat), e leng Tsar Nicholas II oa leloko la Borena la Romanov, ea neng a bolela hore o na le matla a felletseng a fuoeng ke Molimo mme a sa ikarabelle ho paramente leha e le efe. Setjhaba se ne se sa lekana ka ho fetisisa: sehlopha se senyenyane sa bahlomphehi le sehlopha se hlahang sa maemo a bohareng se ne se le kaholimo ho balemi ba limilione ba futsanehileng (peasants) le sehlopha se sechang sa basebetsi ba litoropo.
- Hoo e ka bang 80% ea batho e ne e le balemi, ba bangata ba ntse ba futsanehile haholo leha bokhoba bo ile ba felisoa ka 1861.
- Ho hola ka potlako ha diindasteri ho ile ha baka litoropo tse tletseng le maemo a thata a mosebetsi ka difekthoring.
- Mapolesa a sephiri (Okhrana) le taolo ea litaba (censorship) di ile tsa thibela likhanyetso tsa lipolotiki.
Speaker notes
Hatisa likhohlano tsa sebopeho tse ileng tsa etsa hore Russia e se ke ea tsitsa: puso ya motho a le mong e se nang tsela e nngwe ya molao ea ho ipelaetsa, bongata bo boholo ba balemi ba futsanehileng ba lapetseng mobu, le sehlopha se senyenyane empa se matla sa basebetsi ba diindasteri. Ke likhatello tsena tseo baferekanyi ba neng ba tla di sebedisa hamorao. Hlahisa lentsoe autocracy (puso ya motho a le mong ka matla a felletseng) mme o le bapise le puso e tsamaisoang ke molaotheo (constitutional government).
Maikutlo a phetohelo
Khanyetso ea Tsar e ne e itshetlehile ka mehopolo e fapaneng, haholo-holo Marxism.
Marxism
Karl Marx o ile a bolela hore histori e tsamaisoa ke ntoa ea maemo (class struggle) le hore basebetsi (proletariat) ba tla hlolisa sehlopha sa marena a matlotlo (capitalist class).
Ma-Bolshevik
Lehlakore le mabifi le neng le etelletsoe pele ke Lenin le neng le batla mokga o hlophisitsoeng ka thata ho hapela basebetsi matla.
Ma-Menshevik
Lehlakore le nang le kelello e itekanetseng la Marxist le neng le lumela hore Russia e tlameha ho feta pele ka kapitale (capitalism), le mokga o pharaletseng.
Speaker notes
Hlalosa hore Mokga oa Basebetsi oa Democratic-Sechaba oa Russia (Russian Social Democratic Labour Party) o ile oa arohana ka 1903 hoba ma-Bolshevik (a etelletsoeng ke Lenin) le ma-Menshevik. Boloka phapang e le bonolo empa e le ea nnete: bobeli ba bona e ne e le ma-Marxist, empa ba ne ba sa lumellane ka sebopeho sa mokga le hore na phetohelo e ka tla ka potlako hakae. Karohano ena e bohlokoa hobane ke ma-Bolshevik a ileng a nka matla qetellong ka 1917.
Phetohelo ea 1905
Ho hloloa ntoeng le polao ea baipelaetsi ba khotso li ile tsa sisinya matla a Tsar.
Ho hloloa ho hlabisang lihlong Ntoeng ea Russia le Japane (Russo-Japanese War, 1904-1905) ho ile ha eketsa ho se khotsofale. Ka Sontaha se Mali (Bloody Sunday) (22 Pherekhong 1905) masole a ile a thunya baipelaetsi ba khotso ba neng ba kopa Tsar ka boikokobetso St Petersburg, mme a bolaea ba bangata. Litseko, likhukhuno tsa masole le makhotla a pele a basebetsi, kapa di-soviet, li ile tsa ata 'musong oohle.
- Ho itshireletsa, Nicholas II o ile a ntsha Manifesto ea October e tshepisang paramente (Duma) le litokelo tsa botho.
- Ha taolo e boela e khutla, o ile a khutlisetsa litumellano tsena mme a boloka matla a nnete.
- 1905 hangata e bitsoa 'boitokisetso ba tshoantsho' (dress rehearsal) ba diphetohelo tsa 1917.
Speaker notes
Sebedisa 1905 ho bontsha mokhoa o itseng: mathata (ntoa) hammoho le sesusumetsi (Sontaha se Mali) hammoho le bofutsana ba moruo li baka moferefere o moholo. Hatisa hore Tsar o ile a pholoha feela ka ho etsa litshepiso tseo a sa kang a li phethahatsa, se ileng sa mo nyenyefatsa le ho feta. Di-soviet li hlaha mona ka lekhetlo la pele mme di tla boela di hlahe ka 1917, kahoo di totobatse.
Ntoa ea Lefatshe ea Pele le khatello ea Russia
Ntoa e felletseng e ile ea pepesa mefokolo ea puso ea Tsar mme ea e sutumelletsa moeling oa ho robeha.
Russia e ile ea kena Ntoeng ea Lefatshe ea Pele (World War I) ka 1914. Mabotho a hlomileng hampe a ile a lahleheloa ke batho ba bangata, ha nako e nngwe khaello ea lijo le mafura e ne e ts'oere litoropo. Nicholas II o ile a inkela taolo ntoeng ka boyena, a siea 'muso matsohong a Tsarina Alexandra ea neng a sa ratoe le moeletsi ea nang le botumo bo bobe Rasputin.
- Masole a limilione a ile a bolaoa, a tsoa likotsi kapa a tshoaroa.
- Ho phahama ha litheko (inflation) le khaello di ile tsa baka tlala le mela e melelele ea bohobe Petrograd.
- Ho fihlela mathoasong a 1917 botšepehi ho Tsar bo ne bo putlame har'a basebetsi, masole le esita le bahlomphehi.
Speaker notes
Hlophisa WWI e le sesusumetsi se ileng sa fetola mathata a sa foleng hore e be ho putlama ho felletseng. Mohopolo oa bohlokoa ho baithuti ba FET ke sesosa (causation): ntoa ha ea ka ea baka mathata a Russia empa e ile ya a matlafatsa haholo mme ea amoha Tsar ts'ehetso eohle e setseng. Hlokomela tahlehelo ea botšepehi ba lebotho - ntle le masole, puso e ne e ke ke ea itshireletsa.
Ho oa ha Tsar
Ka Hlakubele 1917 (February ho ea ka almanaka ea khale ea Russia) litseko le likhukhuno li ile tsa hlakola 'muso oa borena.
Boipelaetso ba bohobe le litseko Petrograd li ile tsa hola ho ba diteseletso tse kholo. Ha masole a hana ho thunya bongata mme a kopanela le bona, puso e ile ya lahleheloa ke taolo. Ka 15 Hlakubele 1917 (2 Hlakubele, almanaka ea khale) Nicholas II o ile a theola borena (abdicate), a felisa puso ea Romanov ea lilemo tse fetang 300.
- 'Muso oa Nakoana (Provisional Government) oa boradipolotiki ba libaral le ba maemo a bohareng o ile oa nka taolo.
- Ka nako e ts'oanang Soviet ea Petrograd ea basebetsi le masole e ne e na le tshusumetso ya sebele.
- Ho kopana hona ho ile ha tsejoa e le Matla a Habeli (Dual Power) - balaodi ba babeli ba qothisanang lehlokoa ho busa.
Speaker notes
Hlakisa pherekano ea almanaka pele: Russia e ne e sebedisa almanaka ea Julian, kahoo Phetohelo ea 'February' e etsahetse ka Hlakubele ho ea ka almanaka ea rona, mme Phetohelo ea 'October' ka Pulungoana. Hatisa hore February e ne e le boipopo bo boholo ba batho bo hlahileng ka boyona, eseng morero oa ma-Bolshevik. Hlahisa Matla a Habeli ka hloko - a hlalosa hore hobaneng 'Muso oa Nakoana o ne o fokola mme o phela nako e khutshoane.
Lenin le ma-Bolshevik
Lenin o ile a khutla botlamuoeng a e-na le lenaneo le hlakileng, le bonolo le neng le bua le batho ba tenehileng ke ntoa le ba lapileng.
Khotso, Mobu, le Bohobe. Slogan ea ma-Bolshevik, 1917
Ha a khutla ka April 1917, Vladimir Lenin o ile a hana tshebedisano leha e le efe le 'Muso oa Nakoana. Ka April Theses ea hae o ile a batla ho fela ha ntoa hang-hang, mobu bakeng sa balemi, le 'Matla oohle ho di-Soviet'. Ha 'Muso oa Nakoana o ntse o lwana ntoa, tšehetso ea ma-Bolshevik ea hola.
- Qeto ea 'Muso oa Nakoana ea ho tsoela pele ka WWI e ne e sa ratoe ka ho fetisisa.
- Lenin o ile a tshepisa seo batho ba neng ba se batla ka ho fetisisa: khotso, mobu le lijo.
- Ma-Bolshevik a ile a hapa bongata di-soviet tsa Petrograd le Moscow ho fihlela hoetla ho 1917.
Speaker notes
Hlalosa hore hobaneng ma-Bolshevik a ile a atleha moo 'Muso oa Nakoana o ileng oa hloleha: a fana ka litharollo tse hlakileng, tse ratoang tsa ntoa, tlala ea mobu le khaello ea lijo, ha 'Muso oa Nakoana o ntse o lwana ntoa e ke keng ea hloloa. Slogan ea 'Khotso, Mobu, Bohobe' ke mohlala o motle oa molaetsa oa lipolotiki - botsa baithuti hore hobaneng lentsoe le leng le le leng le ne le le bohlokoa ho sehlopha se itseng.
Ma-Bolshevik a nka matla
Ka Pulungoana 1917 (October ho ya ka almanaka ea khale) ma-Bolshevik a ile a hlolisa 'Muso oa Nakoana.
Ka ho hlophisoa boholo ke Leon Trotsky ka Komiti ea Phetohelo ea Sesole ea Soviet ea Petrograd, basebetsi ba hlometseng, masole le basesisi ba likepe (Red Guards) ba ile ba hapa libaka tsa bohlokoa Petrograd mme ba hlasela Ntlo ea Marena ea Mariha (Winter Palace) ka 7 Pulungoana 1917 (25 October, almanaka ea khale). 'Muso oa Nakoana o ile oa oa ho se na khanyetso e kholo.
- Ma-Bolshevik a ile a ntsha melao (decrees) ea khotso le ea mobu hang-hang.
- Ena e ne e le ho nkoa ha matla ka thata, eseng boipopo bo boholo ba batho joalo ka February.
- Russia e ile ea fetoha naha ea pele lefatsheng e busoang ka lebitso la bokomonisi.
Speaker notes
Hlahisa phapang ea bohlokoa: February e ne e le ho putlama ho pharaletseng, ho hlahang ka boona ho puso ea borena; October e ne e le ho nkoa ha matla ho hlophisitsoeng ka thata ke mokga o monyenyane o taoloang ka thata. Fana ka tlhompho karolong ea Trotsky ea ho hlophisa. Hlokomela hore ho hapa matla Petrograd e ne e le ntho e nngwe - ho boloka matla naheng e kholo, e arohaneng ho ne ho tla baka ntoa ea lehae e sehlōhō, e leng slaete e latelang.
Ntoa ea Lehae le War Communism
Ma-Bolshevik a ile a hlola ntoa ea lehae e senyang empa ka litshenyehelo tse kholo tsa bophelo ba batho.
Bahanyetsi ba ma-Bolshevik - ba Bosoeu (Whites), selekane se sa tsitsang sa bahlomphehi ba borena, libaral le ba-socialist ba hananang, ba tsheheditsoeng ke mebuso ea kntle - ba ile ba lwana le ma-Bolshevik a Bofubelu (Reds). Trotsky o ile a haha le ho etella pele Lebotho le Lefubelu (Red Army). Ho le fa lisebelisoa, 'muso o ile oa qobella War Communism, o hapa koro ho balemi mme o laola moruo, ha mapolesa a sephiri (Cheka) a hatakela khanyetso ka 'Bofubelu bo Ts'osang (Red Terror)'.
- Tsar oa mehleng le lelapa la hae ba ile ba bolaoa ka 1918.
- Ntoa, tlala le mafu li ile tsa bolaea batho ba limilione lipakeng tsa 1918 le 1921.
- Ba Bofubelu ba ile ba hlola ka 1921, ba thusoa ke bonngoe, taolo ea bohareng le liporo tsa terene, le ho arohana ha ba Bosoeu.
Speaker notes
Sebetsana le nako ena e nang le pefo ka boikarabelo: e-ba oa nnete ka boholo ba mahlomola ntle le ho lula holim'a lintlha tse sehlōhō. Hlalosa hore hobaneng ba Bofubelu ba ile ba hlola - boemo ba bohareng, taolo ea liporo tsa terene le diindasteri, taolo e le nngwe tlas'a Trotsky, le ho arohana ha ba Bosoeu. Hlahisa War Communism le Cheka, hobane bohale ba balemi ka ho hapuoa ha koro bo lebisa ka kotloloho ho NEP slaeteng e latelang.
NEP le tsoalo ea USSR
Lenin o ile a khutlela moruong o kopantsoeng ho hlaphoheloa, mme mokhatlo o mocha oa thehoa.
Kamora tlala le merabe (ho kenyeletsoa khukhuno ea Kronstadt ea 1921), Lenin o ile a hlahisa Leano le Lecha la Moruo (New Economic Policy, NEP) ka 1921. Le ne le lumella khoebo e nyenyane ea poraefete mme la lumella balemi ho rekisa koro e setseng, ha 'muso o ntse o boloka taolo ea diindasteri tse kholo. Ka 1922Kopano ea Direpaboliki tsa Soviet Socialist (USSR) e ile ya thehoa ka molao.
- NEP e ne e le tumellano e sebetsang ho aha moruo o robehileng bocha.
- Ba-komonisi ba bang ba ne ba sa e rate joalo ka ho khutla ho tsoa ho socialism.
- Lenin o ile a hlokahala ka Pherekhong 1924, a sa siea mohlahlami ea hlakileng.
Speaker notes
Hlalosa NEP e le ho khutla ka leano: Lenin o ile a amohela kapitale e lekanyelitsoeng ho pholosa phetohelo kamora likoluoa tsa War Communism. Hlokomela ngangisano eo sena se e buletseng ka har'a mokga mabapi le hore na ho lokolohe hokae - ngangisano eo Stalin le Trotsky ba neng ba tla e lwanela hamorao. Lefu la Lenin a sa reha mohlahlami le hlophisa ntoa ea matla slaeteng e latelang.
Ho phahama ha Stalin ho ea matleng
Molaodi oa mokga ea khutsitseng o ile a hlola bahananyi ba hae ho ba moetapele a inotshi.
Joseph Stalin, e le Mongoli-Kakaretso oa mokga, o ile a laola likhethiso mme a haha marang-rang a bahlanka ba tshepahalang. A bapisa bahananyi ka bomong, o ile a hlola Leon Trotsky ea tsebahalang le ho feta, ea ileng a lelekoa mokgeng mme hamorao a lelekoa naheng le ho bolaoa. Hoo e ka bang 1928 Stalin e ne e le moetapele ea sa hananeloeng oa USSR.
- Stalin o ile a buella 'Socialism Naheng e Le Nngwe (Socialism in One Country)'; Trotsky a rata phetohelo ea lefatshe lohle.
- Taolo ea Stalin ea mochine oa mokga e ne e le monyetla oa hae oa bohlokoa.
- Ka mor'a moo o ile a qala lenaneo le tebileng la ho fetola moruo oa Soviet.
Speaker notes
Lokisa kutloisiso e fosahetseng e tloaelehileng: Stalin ha aa ka a hlola hobane e ne e le rathiori ea hloahloa - Trotsky o ne a tsejoa le ho feta - empa hobane o ne a laola mochine oa tsamaiso oa mokga le likhethiso. Hlalosa 'Socialism Naheng e Le Nngwe' khahlanong le 'phetohelo e sa feleng (permanent revolution)' ka bonolo. Hlophisa ho fetoha ho tloha ho lipolotiki ho ea moruong: Stalin joale o fetola setjhaba sa Soviet ka likhoka.
Collectivisation le industrialisation
Stalin o ile a tsamaisa nchafatso e potlakileng ka Merero ea Dilemo tse Hlano le temo ea hammoho e qobelloang.
Speaker notes
Sebedisa moralo oa likholoto tse peli ho lumella baithuti ho bapisa matsoho a mabeli a phetohelo ea moruo ea Stalin. E-ba oa nnete ka phapang e bohareng ea tlhahlobo ea CAPS: USSR e ile ya theha diindasteri ka lebelo le tsotehang, se ileng sa e thusa hamorao ho pholoha WWII, empa sena se ile sa finyelloa ka qobello, mahlomola a maholo le tlala. Tlala Ukraine le libakeng tse ling ka 1932-1933 (Holodomor) e buuoa e latelang; e sebetsane le eona ka hloko.
Tlala, tshoso le lipurdzhi
Puso ea Stalin e ile ea kopanya nchafatso e potlakileng le khatello e kholo le lefu.
Tlala ea 1932-1933, e mpe ka ho fetisisa Ukraine (hangata e bitsoang Holodomor), e ile ea bolaea batho ba limilione. Nakong ea Purdzhi e Kholo (Great Purge) (1936-1938), Stalin o ile a thulanya le mokga oa hae, lebotho le setjhaba: 'litseko tsa pontsho (show trials)' li ile tsa ahlola ma-Bolshevik a khale, mme batho ba bangata ba ile ba bolaoa kapa ba romeloa likampeng tsa mosebetsi o qobelloang, e leng Gulag.
- Tshabo le ho qosana li ile tsa sebedisoa ho laola batho.
- Tumelo ea bomotho (cult of personality) e ile ea bontsha Stalin e le moetapele ea nang le bohlale bohle.
- Ho fihlela 1940 USSR e ne e le puso ea bohatelli e nang le diindasteri tse phahameng haholo empa e hateletse haholo.
Speaker notes
Ena ke slaete e amang haholo maikutlo - e sebetsane ka botsitso le tlhompho ho mahlatsipa, o qoba lintlha tse sehlōhō. Hlahisa tlala le lipurdzhi e le nnete e le litshenyehelo tsa bophelo ba batho tsa mekhoa ea Stalin. Khothaletsa baithuti ba FET ho tshoara linnete tse peli hammoho bakeng sa tlhahlobo: liphaello tsa nnete tsa diindasteri le thuto, hammoho le khatello e kholo le lefu. Hlokomela hore bo-rahistori ba ngangisana ka dinomoro le boholo ba morero ka mora tlala.
Russia le USSR, 1900-1940
- 1905 Phetohelo ea 1905: Sontaha se Mali le Manifesto ea October
- 1914 Russia e kena Ntoeng ea Lefatshe ea Pele
- Mar 1917 Phetohelo ea February: Tsar Nicholas II o theola borena
- Nov 1917 Phetohelo ea October: ma-Bolshevik a nka matla
- 1918-21 Ntoa ea Lehae le War Communism
- 1922-24 USSR e thehoa; Lenin oa hlokahala (1924)
- 1928 Stalin oa laola; Morero oa pele oa Dilemo tse Hlano oa qala
- 1932-33 Tlala (Holodomor)
- 1936-38 Purdzhi e Kholo
Speaker notes
Sebedisa slaete ena ho kopanya tatellano ea dinako ea yuniti kaofela pele ho lipotso tsa tlhahlobo. Kopa baithuti ho khetholla lintlha tsa phetoho le ho arola diketsahalo mekhahlelong e meraro: ho putlama ha puso ea Tsar, ho hapa le ho tiisa ha ma-Bolshevik, le phetoho ea Stalin. Tiisa ntlha ea almanaka ea Julian-ho-Gregorian bakeng sa February le October.
Seo re ithutileng sona
Dilemong tse mashome a mane Russia e ile ea tloha pusong ea Tsar ho ea matleng a maholo a bokomonisi - e fetotsoe ka litshenyehelo tse kholo tsa bophelo ba batho.
Tsamaiso ea Tsar e ile ea putlama tlas'a boima ba ho se lekane, puso ea motho a le mong le khatello ea Ntoa ea Lefatshe ea Pele. Ma-Bolshevik a ile a hapa le ho boloka matla, mme tlas'a Stalin USSR e ile ea theha diindasteri ka potlako ka collectivisation le Merero ea Dilemo tse Hlano - liphaello tse siisitsoeng ke tlala, tshoso le bohatelli.
Q. Hlalosa hore hobaneng puso ea Tsar e ile ea putlama ka 1917. Bua ka lisosa tsa nako e telele le tshusumetso ea Ntoa ea Lefatshe ea Pele. (8 marks)
Q. Ma-Bolshevik a ile a khona jang ho hapa le ho boloka matla lipakeng tsa 1917 le 1921? (6 marks)
Q. 'Stalin o ile a fetola USSR, empa ka theko e phahameng haholo ea bophelo ba batho.' Na oa lumela? Tshehetsa karabo ea hao ka bopaki. (10 marks)
Speaker notes
Qetela ka ho khutlela potsong e bohareng ea yuniti le sehlooho sa phetoho ka litshenyehelo. Lipotso tse tharo li phahama ka tlhoko ea kelello ho lumellana le litebeletso tsa CAPS FET: tlhaloso ea sesosa, tlhahlobo ea ho tiisa matla, le kahlolo ea moqoqo e hlokang mohlala o tiisitsoeng oa khang. Khothaletsa baithuti ho sebedisa bopaki bo tobileng le ho lekanya liphaello le litshenyehelo ka bobeli.
- Grade
- Grade 11
- Subject
- History
- CAPS topic
- Communism in Russia 1900-1940
- Resource type
- Presentation